Sommige mensen met NAH worden direct of in een later stadium geconfronteerd met problemen in de prikkelverwerking. En wat zijn er veel prikkels. Voor iemand zonder prikkelverwerkingsproblemen zijn het veel meer prikkels dan waar men zich van bewust is. Neem maar eens een moment om op de plek waar je nu bent in je op te nemen welke prikkels er nu zijn.
Welk licht is er?
Welke geluiden zijn er?
Is er beweging (misschien zit je wel in een bus of trein)?
Ruik je iets?
Wórd je bewust van die prikkels, naast het lezen van dit artikel op je telefoon, tablet of pc, wat op zichzelf staand al een prikkel is. Het licht van het scherm, de letters waar je je op moet focussen, het contrast, het scrollen en daarmee die letters voorbij zien schuiven.
Als de prikkelverwerking normaal verloopt dan filter je dat felle zonlicht dat de kamer binnen schijnt of die schreeuwend roze blouse die de dame tegenover je draagt. Dan hoor je het gezoem van je pc, de radio die aan staat of gefluit van vogels niet.
Ons brein is in staat om hoofd- en bijzaken te filteren. Om tot zich te nemen wat wérkelijk belangrijk is voor de activiteit die je op dat moment aan het doen bent en misschien wel waar te nemen wat er nog meer om je heen is maar dat ondergeschikt te maken waardoor je je kunt focussen.
En dan is dit nog maar een voorbeeld van het lezen van dit artikel in een rustige of wat drukkere situatie. Stel je wat betreft prikkels vervolgens een verjaardagsfeestje, de supermarkt, een concertbezoek of naar werk/school gaan voor. Zo veel geluiden, visuele indrukken, bewegingen, aanrakingen, geuren en misschien wel smaken.
Hoe zit dat dan?
De oorsprong ligt in centrale sensitisatie. Dat werkt als volgt: In het ruggenmerg en het brein zitten een soort van volumeknoppen die de signalen vanuit de rest van het lijf kunnen dempen of versterken. Bij mensen die moeite hebben met prikkelverwerking staan de volumeknoppen ver opengedraaid waardoor signalen vanuit het hele lijf versterkt binnenkomen. Het kunnen doseren met deze volumeknoppen is heel nuttig. Soms wil je juist iets alerter zijn op sommige prikkels en soms wil je ze meer filteren. Als je minder goed in je vel zit, slecht geslapen hebt, o.i.d. schommelen de volumeknoppen ook vaak ongewild een beetje, dat is normaal. Maar bij een prikkelverwerkingsprobleem staan de knoppen ver open en is het meer een alarmsysteem geworden dat continue afgaat, terwijl hier geen reden voor is.
Wat zijn de gevolgen?
Heel veel energie en aandacht gaat uit naar het verwerken van al deze prikkels die voorheen als normaal en onbewust aan iemand voorbijgingen. Het brein zit er als het ware “vol” door. Hierdoor is het brein minder in staat om zaken als motoriek, communicatie, concentratie, planning en organisatie goed te laten verlopen en wordt het gewone alledaagse functioneren beperkt.
Zichzelf wassen en aankleden, koken, stofzuigen, boodschappen doen, het voeren van een gesprek, tv kijken, autorijden, álles kost meer moeite. Het lichaam gaat in verzet als in een vecht-vlucht-vries reactie waarbij klachten kunnen optreden zoals duizeligheid, misselijkheid, oorsuizen, hoofdpijn, extreme vermoeidheid en verminderde alertheid.
Wat doet de therapeut?
Als een patiënt met klachten rondom prikkelverwerking via de revalidatiearts naar mij wordt verwezen wordt er een uitgebreid gesprek gevoerd om in kaart te brengen óf, hoe en in welke mate zich de klachten uiten. Als blijkt dat er sprake is van prikkelwerkingsproblematiek noemen wij dat binnen de revalidatie “Sensorische Integratie”. In de weken die volgen wordt er uitleg gegeven aan de patiënt en indien mogelijk een direct betrokkene over de oorzaak en de aanpak van de verstoorde prikkelverwerking.
In de eerste weken van de behandeling ligt het accent op het inzicht krijgen in wat de klachten doet verergeren of verminderen. De zaken die de klachten doen verergeren zijn instandhoudende factoren. Een voorbeeld is het omgaan met grenzen en het vinden van een balans tussen belasting en belastbaarheid. Het vóelen van de lichamelijke en mentale mogelijkheden en beperkingen en hier het leven naar aanpassen is een belangrijke stap in het hele proces. Voor veel mensen vraagt dit een grote verandering van patronen, de kijk op het handelen en hoe deze beïnvloed is door normen en waarden. Als die verbeterde balans bereikt is, is er een beter fundament om aan een opbouw van belastbaarheid te starten. Ook wordt er, waar dit expliciet nodig is, aandacht besteed aan specifieke zintuigen die “overactief” zijn.
Met dit alles wordt getracht de ontregeling van de volumeknoppen weer te normaliseren.
Naast verbeteren van grenshantering, training en opbouw wordt er gekeken naar het dagelijks handelen en welke praktische aanpassingen en strategieën toegepast kunnen worden. Door dit alles kan de uitvoer van activiteiten verbeteren en kan daarmee de kwaliteit van leven vergroot worden.
Met vaak blijvend aandacht voor doseren kan men zich weer handhaven in een wereld van zintuigen, van prikkels, en hopelijk weer kunnen genieten
‘van het gefluit van vogels…van het zonnetje op je gezicht…’
Hoe mooi zou dat zijn!
Janneke Grijsbach
Ergotherapeut Laurentius Ziekenhuis Roermond
Stella wandelt 